ТЕҢІЗШЕВРОЙЛДЫҢ АЙМАҚТЫҚ ЭКОНОМИКАҒА ОҢ ӘСЕРІ
Мұнай-газ саласын дамыту Қазақстанның экономикалық өсіміндегі маңызды фактор болып табылады. Еліміздің осы саладағы ірі жобаларының бірі - «Теңізшевройл». Көмірсутек ресурстарын өндіре отырып, отандық жеткізушілермен өзара әрекеттесу және жаңа жұмыс орындарын құру арқылы компания экономикаға айтарлықтай оң әсер етеді. Мәселен, 1993 жылдан бастап 2025 жылға дейін біздің республикамызға ТШО-ның жасаған тікелей қаржылық төлемдері шамамен 212 миллиард АҚШ долларын құрады.

«Теңізшевройл» жеткізушілерді процестерді модернизациялауда, аудиттен өтуде және мұнай-газ саласындағы тасымал тізбегіндегі жұмысқа дайындауда тұрақты қолдап отырады. Біліктілікке ие болғандар ТШО мақұлдаған өндірушілер тізіміне енеді және тұрақты сатып алуларға қатыса алады.

Локализациялау

2025 жылы "Теңізшевройл" шамамен 1,8 миллиард долларға қазақстандық жеткізушілердің тауарларын, жұмыстары мен қызметтерін сатып алды. ТШО жергілікті өндірісті дамытуға ерекше көңіл бөледі және локализациялауға арналған басым бағыттарды айқындайды.

Негізгі санаттар: ілмекті арматура, ернеулер мен фитингтер (құбырларды жалғағыш), бақылаушы-өлшеуші құралдар, қысыммен жұмыс істейтін түтіктер, сондай-ақ өнеркәсіптік объектілердің жұмысына арналған электр жабдықтары.
Сонымен қатар, «Теңізшевройл» локализацияға арналған жарамды тауарлар мен қызметтердің 50-ден астам қосымша санатын анықтады. Өндірісті кеңейту қазақстандық кәсіпорындарға мұнай-газ саласындағы жеткізу тізбегінде орнықты орынды иеленуге және ірі индустриялық жобаларға қатысу әлеуетін біртіндеп арттыруға мүмкіндік береді.

Соңғы екі жылда ТШО Теңіздегі өз қызметіне қажетті 13 отандық тауар өндіруші және қызмет көрсетуші компаниялармен келісімшарттар жасасты.

«Теңізшевройл» жеткізушісінің жолы ынтымақтастық идеясынан келешектегі ұзақ мерзімді келісімшартқа дейінгі жоспарлы үдеріске ұқсайды. Бұл туралы толығырақ алдыңғы материалдан таныса аласыздар.

Жетістік тарихы

Стратегиялық әріптестіктің мысалы ретінде "Теңізшевройл" мен IMB орталығының ынтымақтастығын айтуға болады.

IMB орталығы (Мұнай-газ машина жасау саласын дамытуға арналған халықаралық орталық) жергілікті кәсіпкерлерді саланың қажеттіліктерімен байланыстыра отырып, ҚР-дағы мұнай-газ жабдықтарының өндірісін локализациялауға ықпал етеді.

IMB орталығын Қазақстан үкіметінің бастамасымен Теңіз, Қашаған және Қарашығанақ кен орындарының ірі операторлары – ТШО, NCOC және KPO құрған болатын. Өткен жылы IMB орталығына қатысушылар құрамына Kalamkas-Khazar Operating, Silleno және KMG PetroChem жобаларының операторлары енді. IMB орталығының негізгі мақсаты - операторлардың қажеттіліктеріне арналған мұнай-газ жабдықтарының жергілікті өндірісін дамытуға жәрдемдесу.
Өндірушілерімен өзара әрекеттесуге ден қояр алдында IMB орталығы одан арғы әріптестіктің дайындық іс-шараларын өткізеді. Бірінші кезекте IMB орталығы операторлардың сұранысын егжей-тегжейлі талдайды: сатып алынатын өнім туралы деректерді жинақтап, техникалық өңдеуді жүзеге асырады. Осы зерттеу негізінде жоғары сұранысқа ие тауар позициялары анықталады.

Келесі кезең операторлардың талаптарына сәйкес өнім өндіретін әлеуетке ие кәсіпорындарды анықтау үшін мұнай-газ жабдықтарын өндіруші қазақстандық нарықты талдау болып табылады. Ашық дереккөздерден алынған мәліметтер негізінде мемлекеттік органдармен және салалық қауымдастықтарымен бірге жұмыс жүргізіле отырып, қазақстандық тауар өндірушілердің тізбесі қалыптастырылады. Дәл осы кезде IMB орталығының отандық өндірушілермен өзара әріптестігі басталады. IMB орталығы оларға ресми сауалдар жолдап, келіссөздер жүргізеді және өндіріс орындарына шығуды ұйымдастырады. Сапар барысында IMB орталығының сарапшылары кәсіпорынмен танысады және операторлардың талаптарына сәйкес оның техникалық дайындығын бағалайды.
Зауыттармен жүргізілген бірлескен жұмыс және өндірістік алаңдарда болу қорытындысы бойынша тиісті ұсынымдар қалыптастырылып, жолданады:
  • Егер дайындық деңгейі жеткілікті болса, IMB орталығы операторларға компанияны әлеуетті жеткізуші ретінде қарастыруды ұсынады.
  • Егер олқылықтар анықталса, IMB орталығы қажетті шараларды қолдана отырып, анықталған кемшіліктерді жою бойынша ұсыныстар әзірлейді.
Бұл ретте қандай нәтижелерге қол жеткізілді? Оның жайын біз Мұнай-газ машина жасау саласын дамытуға арналған халықаралық орталықтың (IMB орталығының) бас директоры Дастан Бақытұлы Әбішевтен сұрап-білуге тырысып көрдік.
IMB орталығы нарықтағы қандай мәселені шешеді және қарапайым азаматтар одан қандай пайда табады?
IMB орталығы ірі операторлардың қажеттіліктері мен жергілікті өндірістің ағымдағы мүмкіндіктері арасында «көпір» орнатуға жәрдемдеседі. Елімізде алғаш рет бірнеше ірі операторлардың сұранысы туралы ақпаратты шоғырландыру тетігі құрылды. Бұл масштабты әсер береді: өндіруші жан-жақты ақпаратқа қол жеткізе алады, жаппай өндірісті жоспарлай алады, өзіндік құнды төмендетеді және рентабельділікті арттырады.

Айта кету керек, ASME, API, ISO, IEC/IECEx және басқа да халықаралық сертификаттардың болуы ерекше маңызға ие. Олардың талаптары жоғары технологиялық және күрделі кен орындарында жабдықты пайдаланудың ерекше жағдайларын қарастырады. Халықаралық стандарттар мен сертификаттау талаптары осындай күрделі жобалар бойынша үздік әлемдік жұмыс тәжірибесіне негізделген.

Мұндай сертификаттардың құны 30-дан 250 мың АҚШ доллары аралығына дейін қамтуы мүмкін, бұл отандық өндірушілер үшін үлкен кедергі болып табылады.

Бұл ретте ҚР өнеркәсіп және құрылыс министрлігі қолдаған IMB орталығының сертификаттау шығындарын мемлекеттік өтем шегін 3 000-нан 15 000 АЕК-ке дейін ұлғайту туралы ұсынысты маңызды жетістік ретінде атауға болады. Бұл шешім отандық кәсіпорындардың операторлардың сатып алуларына қатысу мүмкіндіктерін едәуір арттырады.
Қазақстанның қатардағы азаматтары үшін IMB орталығы қызметінің мына нәтижелерін бөле-жара атауға болады:
  • машина жасау өнеркәсібін дамыту қосымша жұмыс орындарын, тұрақты табысты қалыптастырады, біліктілікті арттыру және халықаралық еңбек нарығына шығу мүмкіндігін тудырады;
  • әлеуметтік инфрақұрылымдарға – мектептерге, жолдарға, медициналық мекемелерге бағытталған салық түсімдерінің өсімі.
— IMB орталығының "Теңізшевройлмен» ынтымақтастығының мәні мен бірегейлігі неде? Бұл реттегі серіктестік алдына қандай стратегиялық мақсат қоясыздар?
IMB орталығы мен "Теңізшевройл" ынтымақтастығы стратегиялық және жүйелі сипатқа ие. Бұл жай ғана өндірушілер нарығын талдау емес, бүкіл жеткізушілер нарығын өзгерту бойынша жұмыс: отандық кәсіпорындардың деңгейін халықаралық сапа стандарттарына дейін арттыру.

ТШО-мен жұмыс сапаға, өнеркәсіптік қауіпсіздікке және технологиялық тәртіпке қойылатын жоғары талаптарды танытады. ASME, API, ISO және басқа да халықаралық стандарттарды енгізуді ынталандырады. Нәтижесінде отандық компаниялар сапа менеджментінің заманауи жүйелерін енгізеді, жабдыққа инвестиция салады, қызметкерлерін оқытады және халықаралық сертификаттаудан өтеді.
"Халықаралық стандарттарға сәйкестік Теңіз, Қашаған және Қарашығанақ кен орындарына өнімдерді жеткізіп қана қоймай, сонымен қатар жаһандық жеткізу тізбегінің толыққанды қатысушысы бола отырып, халықаралық нарыққа шығуға мүмкіндік береді. Серіктестіктің стратегиялық мақсаты - жергілікті өндіріс есебінен мұнай-газ секторы қажеттіліктерінің едәуір үлесін қамтамасыз етуге және елдің технологиялық тәуелсіздігін нығайтуға қабілетті орнықты ұлттық индустриялық экожүйені қалыптастыру".
IMB орталығының бас директоры Дастан Әбішев

IMB орталығы мен ТШО-ның қолдауы арқылы қазақстандық компанияларды дамыту

IMB орталығы құрылғаннан бері сарапшылар 250-ден астам қазақстандық кәсіпорындарға барып, талдау жасады. Әр сапардың қорытындысы бойынша мамандар өздері болған кәсіпорындардың өндірістік мүмкіндіктері туралы толық есеп дайындады. 80-ге жуық кәсіпорын өндірушілердің шорт-парағына, яғни операторлар арасында тұрақты жоғары сұранысқа ие өнімдерді шығаратын немесе шығаруға қабілетті компаниялар тізіміне енді.

Ондаған отандық кәсіпорындар қазірдің өзінде ТШО-ның білікті өндірушілерінің тізіміне еніп үлгерген. Бұл оларға халықаралық жеткізушілермен тең дәрежеде байқауға қатысу құқығын береді. Тағы сегіз компания қазір IMB орталығының ұсынымдарын енгізу сатысында және отандық өндірушілердің әлеуетін дамыту шеңберінде ТШО-ның ішкі біліктілігінен өту барысында.
«ТШО-мен жұмыс құзыреттіліктің дамуына оң әсер етеді. Кәсіпорындар халықаралық сапа стандарттарын енгізеді, инженерлік шешімдерді жетілдіреді, өндірістік желілерді жаңғыртады және өндірістік процестерге деген бақылауды күшейтеді. Нәтижесінде қазақстандық кәсіпорындарға жаһандық жеткізу тізбегіне жол ашылады».
IMB орталығының бас директоры Дастан Әбішев
IMB орталығы мен ТШО ынтымақтастығы өнеркәсіпке инвестициялар тартуға ықпал етеді, өйткені ТШО - тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің үлкен көлемін үнемі сатып алатын Қазақстандағы ірі мұнай-газ операторларының бірі. Бұл локализацияланған өнімдерге тұрақты сұранысты қалыптастырады және халықаралық жеткізушілер мен өндірушілердің инвестициялық белсенділігін ынталандырады.

Теңіз, Қашаған және Қарашығанақ кен орындарының үш ірі операторымен бірлескен жұмыс барысында 38 миллион доллардан астам инвестицияларды қамтушы және 360-тан астам жұмыс орнын құрушы тоғыз локализациялау жобасы іске асырылды.

Локализацияланған шетелдік компаниялардың қатарына Honeywell, WIKA, SLB, Petrovalves және басқа да мұнай-газ саласына арналған жабдықтарды, компоненттерді өндірушілер кіреді. Шетелдік түпнұсқа жабдықты өндірушімен орнатылған серіктестік технологиялар трансферін және халықаралық сапа, өнеркәсіптік қауіпсіздік және өндірістік менеджмент стандарттарын енгізуді қамтамасыз етеді.
Локализациялау қазақстандық қамту үлесін кезең-кезеңімен ұлғайтуға, өндірістік тізбектерді қалыптастыруға және жоғары технологиялық өнімдер импортына деген тәуелділікті төмендетуге мүмкіндік береді. Қазақстандық кәсіпорындар инженерлік және өндірістік құзыреттілік деңгейін арттырады. Бұл одан әрі индустрияландыруды жүзеге асыруда технологиялық іргетас рөлін атқарып, ішкі және сыртқы нарықтарда отандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігінің артуын қамтамасыз етеді.

Тұтастай алғанда, IMB орталығы мен ТШО ынтымақтастығы жергілікті қамтуды дамытудың, тікелей инвестицияларды тартудың және Қазақстанның халықаралық өнеркәсіптік кооперацияға кірігуінің жүйелі құралы болып табылады. Бұл арада тек өндірісті локализациялау ғана емес, сонымен қатар ел ішінде жоғары технологиялық қосылған құнды құруға негізделген ұзақ мерзімді өсу моделін қалыптастыру туралы сөз болып отыр.

Ынтымақтастықтың аймақтық экономикаға әсері

Ынтымақтастық өңірлердегі экономикалық жағдайға мультипликативті әсер береді. Өндірістік алаңдарда және онымен байланысты салаларда жаңа жұмыс орындары құрылады: логистикада, металл өңдеу саласында, инжиниринг, зертханалық қызметтерде.

Өндіріс көлемінің өсімі - бюджетке түсетін салық түсімдерінің ұлғаюына негіз. Бұл әлеуметтік инфрақұрылымның дамуына серпін береді. Осылайша, мұнай-газ саласы жобаларының айналасында дамитын өнеркәсіптік кластер қалыптасады.

Тендерлер: алдын ала нені білу керек

Әлеуетті серіктестер "Теңізшевройлдың" жеткізушілермен арадағы келісімшарттардың бірнеше моделін қолданатынын есте ұстауы керек. Жергілікті компаниялар үшін ең көп қолданылатын түрі – нобайлы келісімшарт және агрегаторлық келісімшарт.
Нобайлы келісімшарт — бұл ынтымақтастық шарттарын белгілейтін, бірақ сатып алудың нақты көлеміне кепілдік бермейтін ұзақ мерзімді келісім.

Жеткізуші біліктіліктен өтеді, «Теңізшевройл» тендер өткізеді. Жеңімпаз үш жылдан бес жылға дейінгі мерзімге нобайлы келісімшартқа ие болады. Осы кезеңде ТШО тапсырыстарды қажетіне қарай орналастырады. Мұндай келісімдер негізінде, мысалы, электр материалдары, құбырлар, бекіткіштер, төсемелер мен құралдар жеткізілетін, яғни қамтамасыз етілетін болады.
Агрегаторлық келісімшарт деген бір жеткізуші компанияға тауарлардың үлкен тізімінің агрегаторы ретінде әрекет етуге рұқсат беретін құжат.

«Теңізшевройл» бір ірі жеткізуші-агрегаторды таңдайды, ол позициялар каталогын түзеді. ТШО мердігерлері тапсырыс береді. Агрегатор өнімді қоймаға немесе тікелей объектіге жеткізеді.
Неліктен бұл тиімді және қауіпсіз:
  • Агрегатормен тікелей жұмыс
    Шағын компаниялар өнімді ТШО біліктілігінен өтпей-ақ агрегаторға сата алады.
    1
  • Үлкен тұрақты нарық
    Бір агрегатор арқылы өнім бірден бірнеше мердігерге жетуі мүмкін.
    2
"Теңізшевройл" ірі халықаралық мұнай-газ операторларының стандарттарын қолданады. Компания мыналарды талап етуі мүмкін: банктік кепілдік және қаржылық тұрақтылықты растау.

"Теңізшевройл" өнім өндірісінің бүкіл циклі бойында техникалық аудиттер мен қауіпсіздік бойынша тексерулер жүргізеді.

ТШО төңірегінде қарыштаушы шағын және орта бизнес

Отандық компаниялар үшін ТШО-мен жұмыс істеу мұнай-газ секторында бизнесті өрістетудің ең тиімді тәсілдерінің бірі болып саналады. Оператор біліктілігінен өткен кәсіпкерлер келісімшарттарға ие болып қана қоймай, сонымен қатар басқарушылық мен өндірістің жоғары стандарттарына қол жеткізеді, осылайша халықаралық деңгейге шығу мүмкіндігін иеленеді.
Оператор жыл сайын миллиардтаған доллардың тауарларын, жұмыстарын және қызметтерді сатып алады, олардың едәуір бөлігі жергілікті компанияларға тиесілі. Ал жеткізушілерге көп миллиардтаған доллардың сатып алу нарығына және мұнай мен газ өндірісі саласындағы ірі жобаларға қатысуға жол ашылады.

Бизнеске пайдасы

ТШО-мен ынтымақтастықтың арқасында бизнес тұрақты табысқа, жабдыққа инвестиция салу және өндірісті алдағы бірнеше жылға қарай жоспарлау мүмкіндігіне ие бола алады. Бұл кәсіпорынды мұнай-газ саласынан тыс алаңда бәсекеге қабілетті етеді. Сонымен қатар, мамандар кадрлардың қауіпсіздік техникасы бойынша жоғары стандарттарға сай келетінін және олардың біліктілігі артып отыратынын атап өтеді.

Табыс құпиясы

Мұнай-газ саласында өндірісті жаңғыртып, халықаралық стандарттарды енгізіп, жаһандық серіктестердің жоғары талаптары бойынша жұмыс істеуге дайын, үнемі өз-өзін дамытып отыратын компаниялар жеңіске жетеді. "Теңізшевройл" компаниясымен ынтымақтастық -  қазақстандық бизнес өкілдері үшін жаңа белеске көтерілу мүмкіндігі. Тәжірибе көрсеткендей, шын қалауы барларға бұл жолды еңсеру әбден мүмкін әрі қатты қиын да емес. Көптеген қазақстандық компаниялар бағалау кезеңдерінен өтіп, ТШО-ның ауқымды жеткізу тізбегінің бір бөлігіне айнала алды. Сапа, қауіпсіздік және ұзақ мерзімді дамуға басымдық беретін кез-келген компания алғашқы қадамды жасауға қабілетті!

СОНДАЙ-АҚ ОҚЫҢЫЗ

©1999-2026 СИ "Zakon.kz"