Қазақстан – Орталық Азияның жетекші экономикасы және өңірлік дамудың қозғаушы күші – соңғы жылдары өз экономикалық моделін белсенді түрде қайта құрып келеді. Ел әртараптандыру бағытында жүйелі саясат жүргізуде, нәтижесінде тауарлар, технологиялар мен қызметтердің айтарлықтай бөлігі ішкі нарықта жасалуда.

Бұл, әсіресе, қателік құны жоғары салаларда айқын көрінеді. Мұнай-газ саласында кез келген бөлшек, қақпақ немесе құбыр метрі мінсіз жұмыс істеуі керек. Мұндай даму – тек экономикалық қажеттілік емес, сонымен қатар әлемдік талаптарға сай индустрияларды дамыту көрінісі.

Қамтамасыз етуде мұнай-газ саласының Қазақстанда қалай басты рөлге шыққанын түсіну үшін 1979 жылға оралу керек. Сол жылы геологтар елдің батысынан Теңіз кен орнын тапты. Бірінші күннен-ақ мұның жай ғана олжа еместігі, әлемдегі технологиялық күрделі жобалардың бірі екені түсінікті болды.

Теңіз – жаһандық ауқымдағы алып. Оның қопарғыш қабаты ені бойынша 20 км, ұзындығы бойынша 21 км. Қабаттарында 3,1 миллиард тонна зерттелген мұнай қоры бар, ал көрші Королев кенішінде тағы 200 миллион тонна қазба бар. Осылайша, екі алыптың қоры 1,4 миллиард тоннаға дейін жетеді.

Теңізді әлемге паш еткен тек оның ауқымы ғана емес, тереңдігі, қысымы, қабаттардың химиялық құрамы да өз әсерін берді. Мұнда жұмыс істеу үшін бұрын тек қағаз бетінен көретін жобалар қажет болды.

1990-жылдардың басында Қазақстан экономикасын қалыптастыру кезінде маңызды шешім қабылданып – 1993 жылғы 6 сәуірде "Теңізшевройл" ЖШС құрылды. Серіктестер: Қазақстан Республикасы және Chevron, кейіннен ExxonMobil және Лукойл қосылды.Сонымен, қазіргі құрылымы:

Сол кезден бастап Теңіз тарихының жаңа кезеңі басталды – ауқымды модернизация, инфрақұрылымды дамыту және қазақстандық қаржы қорының өсуі үшін негіз болған жабдықтау тізбектерін қалыптастыру.

Теңіз жылдам дамыды. 2008 жылы ТШО шикі газды қайта өндіру және екінші буын зауыт жобасын аяқтап, өндіріс 80 мың тонна мұнай және 25 млн текше метр газға жетті. 2022 жылы мұнай өндіру көлемі 29,2 млн тонна болды.

Бірақ ел экономикасына әсер еткен тек өндіріс көлемі емес. Маңыздысы – Теңіз айналасында қазақстандық компаниялар, сервистік кәсіпорындар және машина жасау саласы дамыды. Жергілікті өндірушілер әлемдік деңгейде жұмыс істей алатынын көріп, халықаралық стандарттарға сай өнім жеткізе бастады.

Мұнай-газ саласында жартылай шешім болмайды: сапа талаптарға сай келеді немесе түбегейлі сәйкес келмейді. Мұнда қазақстандық компаниялар өндірістік бастама алады, бұл оларға кейін басқа салаларға және шетел нарықтарына шығуға мүмкіндік береді.

Егер Атырауда өндірілген жабдық Теңіздегі жоғары температура мен қысымға шыдай алса – ол кез келген жерде жұмыс істей алады.

ТШО үшін қазақстандық өндірісті қамту – міндет емес, стратегиялық таңдау. Принцип қарапайым: жергілікті компаниялар мықты болса, жоба тұрақты болады.

Әр сатып алу, әр келісімшарт және әр кеңес – отандық өндірушілердің өсу тарихының бөлігі. Мысалы:

2024 жылы 16 қазақстандық өндіруші ТШО бекіткен – ішкі техникалық талаптарға сәйкестікті растау – өндірушілер тізіміне енгізілді.

Қазақстанды қамтуды дамыту үшін министрлікпен бірге 5 жылдық бағдарлама әзірленді.

Қазақстандық өндірушілерді қолдау механизмдері әзірленді: шартты жеңілдік (KC Tolerance) және қазақстандық тендер (local only).

Өндірісті локализациялау

Серіктестік және салалық байланыс

Бұл деректердің артында көпшіліктің маңдай тері мен күш-жігері тұр: машина жасау зауыттары өндірісті кеңейтеді, инженерлік компаниялар халықаралық сертификат алады, сервистік кәсіпорындар шетел нарықтарына шығады.

ТШО-ның қазақстандық қамтуды дамыту стратегиясы халықаралық компания ұлттық басымдықтарды өз бизнес-моделіне енгізе алатынын көрсетеді. Егер қазіргі динамика сақталса, Қазақстан көп ұзамай халықаралық нарықта бәсекеге қабілетті тұрақты өндірістік тізбектерге ие болады.